Dieta w cukrzycy

Prawidłowe żywienie jest jedną z metod leczenia cukrzycy.

W łagodnych postaciach cukrzycy zaburzenia przemiany węglowodanów mogą ustępować pod wpływem leczenia samą dietą.

 

Celem diety jest ułatwienie utrzymania niskich stężeń glukozy we krwi i uniknięcie dużych wahań w ciągu doby. Należy też dbać o profilaktykę miażdżycową.  Jak i utrzymanie masy ciała na poziomie najbliższym  masy ciała (obliczanie idealnej masy ciała patrz dieta w otyłości).

Wartość energetyczna diety zależy od tego czy pacjent ma nadwagę  (osoby z cukrzycą typu II często mają nadwagę). U chorych z nadwagą powinno się dążyć do redukcji masy ciała (patrz dieta w otyłości). Nie należy jednak zbyt szybko redukować masy ciała zalecane jest 1kg w ciągu 2-3 tygodni. Dotyczy to cukrzycy typu II, która często rozpoczyna się bez objawowo i przebiega skrycie. W wielu przypadkach redukcja nadwagi dietą nisko energetyczną oraz przestrzeganie zasad diety cukrzycowej powoduje całkowitą normalizację zaburzeń gospodarki węglowodanowej.

 

W cukrzycy typu I powinno się spożywać do 6 posiłków dziennie o stałych porach, natomiast w cukrzycy typu II 4-5 posiłków . Przy planowaniu posiłków powinno się stosować wymienniki węglowodanowe, białkowe, tłuszczowe (ze względu na profilaktykę miażdżycową) i ich rozkład na poszczególne posiłki (ilość wymienników jest uzależniona od rodzaju insuliny w cukrzycy typu I).

Osoby z cukrzycą muszą zwracać też uwagę na indeks glikemiczny. Ponieważ ta sama ilość węglowodanów spożyta w różnych produktów może wywołać różne stężenia glukozy we krwi.

Przy planowaniu posiłków należy tak dobierać produkty, aby zawierały niski indeks glikemiczny.

Produkty z niskim indeksem glikemicznym; pieczywo pełnoziarniste, makaron razowy, kasza gryczana, ryż pełnoziarnisty, płatki zbożowe, groszek zielony, marchew surowa, suche nasiona roślin strączkowych (fasola, groch, soczewica), jabłka, grejpfruty, świeże morele, mleko niskotłuszczowe, produkty mleczne, warzywa zielone, pomidory, bakłażany, cukinia, czosnek, cebula.

Różne produkty, zawierają jednakowe ilości węglowodanów, mogą wywierać niejednakowy wpływ na stężenie glukozy we krwi (np. posiłki składające się z ziemniaków podwyższają poziom glukozy, a posiłki z ryżu nie mimo tej samej ilości skrobi (50g)

Posiłki przygotowujemy głównie gotowane w małej ilości wody, parze oraz duszenie z dodatkiem małej ilości tłuszczu. Zupy i sosy sporządzamy na wywarach z warzyw. Podprawiamy zawiesiną z chudego mleka, kefirem lub jogurtem i mąką. Produktów zbożowych i jarzyn nie rozgotowywać, ponieważ potrawy rozgotowane powodują szybsze zwiększenie stężenia glukozy we krwi. Warzywa i owoce spożywać głównie w postaci gotowanej. Ograniczeniu natomiast podlega sól kuchenna, ale można zastąpić ją różnymi ziołami. Zamiast cukru używać słodzików.

Wymienniki pokarmowe obliczamy ze składu i wartości odżywczej produktu jadalnego.

Produkt jadalny jest to produkt po obróbce wstępnej (oczyszczeniu), np.:

100g obranych ziemniaków,

100g mięsa bez kości,

100g  obranych buraków,

100g bananów bez skórki.

Produkt rynkowy jest to produkt zakupiony 100g zawiera części jadalne i odpady.

Wymiennik węglowodanowy (WW) jest to porcja produktu wyrażona w gramach dostarczająca 10g węglowodanów przyswajalnych (węglowodany przyswajalne =węglowodany ogółem ? błonnik pokarmowy)

Indeks Glikemiczny (IG) określa szybkość wzrostu stężenia glukozy we krwi. Indeks Glikemiczny dla glukozy równa się 100%, w porównaniu do glukozy ustala indeks dla innych produktów.

Produkty żywnościowe są podzielone w zależności od Indeksu Glikemicznego na:

  • Produkty o niskim indeksie glikemicznym – poniżej 55
  • Produkty o średnim indeksie glikemicznym – 55 – 70
  • Produkty o wysokim indeksie glikemicznym – powyżej 70

Produkty zabronione w cukrzycy:  

  • Produkty zbożowe – makaron z żółtkami jaj
  • Mleko i produkty mleczne – mleko pełne, mleko w proszku pełne, ser biały (twarogowy tłusty), sery żółte i topione
  • Jaja – żółtko jaja
  • Mięso, drób, ryby, wędliny – mięso, drób, podroby, wędliny wieprzowe tłuste pasztety
  • Masło – masło w przeciętnych lub dużych ilościach, śmietana
  • Inne tłuszcze – smalec, słonina, łój wołowy i barani
  • Cukier i słodycze – cukier, wszystkie wyroby i przetwory z cukrem, miód

Produkty dozwolone w cukrzycy:

  • Produkty zbożowe – każde pieczywo,  w postaci pieczywa razowego
  • Mleko i produkty mleczne – mleko normalizowane (2 % tłuszczu), mleko w proszku odtłuszczone, ser biały (twarogowy) chody
  • Jaja – białko jaja
  • Mięso, drób, ryby, wędliny – mięso, drób, ryby, wędliny tylko chude; kiełbasa szynkowa wołowa lub wieprzowa, szynka, polędwica
  • Masło – masło w ograniczonej ilości
  • Inne tłuszcze – olej rzepakowy, oliwa, olej, sojowy, słonecznikowy; margaryny do smarowania w ograniczonej ilości, majonez domowy z białka jaja i z oleju
  • Cukier i słodycze – cukier w bardzo ograniczonej ilości lub całkowicie wyeliminowany

 

Co zamiast słodyczy

Co zamiast słodyczy Gdy dopadnie nas głód, zamiast po baton czy cukierek sięgnijmy po przekąskę smaczną i bogatą w wartości odżywcze

. • Warzywa – surowa marchewka, pomidor, papryka, seler naciowy, rzodkiewka, kapusta (surowa lub kiszona), sałatę, cykorię, ogórek. Warzywa są mało kaloryczne (średnia marchew to ok. 30 kcal, ogórek 16 kcal). Dostarczają witaminy C (wspomaga odporność), B1 i B2 (regulują pracę układu nerwowego), A (konieczna dla zdrowia oczu, błon śluzowych i skóry), E (zawdzięczamy jej piękną cerę) i K (działa przeciwzakrzepowo). A także, soli mineralnych, m.in. sodu i potasu, które regulują pracę serca. Warzywa są lekkostrawne , dostarczają błonnika, który poprawia pracę jelit

. • Owoce sezonowe – są bogate w witaminę C, mikroelementy, błonnik. Mają jednak sporo cukrów prostych, dlatego nie należy ich jeść bez umiaru. Wystarcza dziennie 2 owoce (jabłko ma ok. 50 kcal, brzoskwinia 39 kcal, mandarynka 42 kcal a banan 95-120 kcal) lub szklanka malin i jagód (29 kcal), czy 2 garście czereśni (ok 100 kcal). Najwięcej cukru mają winogrona ( 70 kcal, w 100g)

 

 

. • Nabiał – to bogate źródło białka. Zawiera witaminy A i D ( niezbędna dla kości i zębów). Najmniej kaloryczna jest maślanka (30 kcal w 100g). Plasterek sera żółtego to 70kcal, 100g jogurtu naturalnego 78kcal, smakowego 100kcal. Tyle ma też szklanka tłustego mleka, 100g twarogu to ok. 113 kcal

. • Suszone owoce – rodzynki , morele, śliwki, banany, daktyle, figi. Dostarczają witamin z gr B, żelazo (chroni przed anemią), cynku (wspomaga odporność, poprawia wygląd skóry) i dużo błonnika. Rodzynki zawierają też wapń, a morele ogromne ilości witaminy E. suszone owoce są bardzo kaloryczne, np. 100g moreli to 248 kcal. Wystarczy zjeść dziennie garstkę , 3-4 morele lub daktyle.

• Pestki i orzechy – nasiona dyni, słonecznika oraz orzechy i migdały to skarbnica tłuszczów omega-3 i omegz-6. Działają one przeciwzapalnie, przeciwzakrzepowo, obniżają poziom złego cholesterolu. Poprawia pamięć, koncentrację i odporność. Produkty te są bardzo zdrowe, ale bardzo kaloryczne 100g pestek to ok 550 kcal, orzechów włoskich 650 kcal. Tak więc ograniczmy się do małej garstki pestek i 30 g orzechów w ciągu dnia.

Dieta w osteoporozie

Żywienie w osteoporozie

Osteoporoza często jest nazywana chorobą ?cywilizacji?. Ponieważ coraz mniej jemy nabiału i jego przetworów, w konsekwencji dostarczamy zbyt mało wapnia,  który jest nam potrzebny do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Dlatego jeśli dostarczymy go mniej to organizm pobiera go z kości. Zbyt duże spożywanie białka, sodu i  fosforu oraz używek, kawy i herbaty, coca-coli a także pokarmy typu food fast- także mają negatywny wpływ na gęstość kości (gdy są spożywane w nadmiarze).

 

 

Zwiększenie ilości wapnia oraz witaminy D. Należy  spożywać chude mleko i jego przetwory jak jogurt, kefir i sery. Przyswajalność wapnia z mleka jest bardzo duża,  nawet do 80%, dlatego powinno się go spożywać nawet do trzech porcji dziennie. Natomiast z produktów roślinnych ok 13% z powodu dużej zawartości w nich błonnika lub obecności kwasu szczawiowego. Produkty zbożowe są ubogim źródłem wapnia a jego przyswajanie jest słabe. Ważnym czynnikiem zabezpieczającym przed osteoporozą jest odpowiednia podaż witaminy D, która warunkuje właściwe wchłanianie wapnia. Dostarczenie witaminy D nie jest trudne wystarczą spacery po słońcu (a przecież ruch też jest wskazany). Nie mniejsza ale również ważna jeż też witamina D, produktami bogatymi w ta witaminę są; tran, tłuste ryby, mleko, margaryna, masło i jaja . Szczególnie zalecane są ryby ze względu na profilaktykę kardiologiczną. Tłuste mleko, masła  i jaja mogą być spożywane w ograniczonych ilościach.

Miażdżyca

Produkty zabronione w miażdżycy

  • Produkty zbożowe; rogaliki francuskie
  • Nabiał ; pełne mleko, śmietana, mleko skondensowane, sery pełnotłuste, jogurty pełnotłuste
  • Zupy; zagęszczane, zaprawiane na śmietanie
  • Ryby; smażone na nieznacznym oleju lub tłuszczu
  • Skorupiaki; krewetki, kalmary
  • Mięso; mięso z widocznym tłuszczem, kaczki, gęsi, salami, pasztety mięsne
  • Tłuszcze; masło, smalec, słonina, łój, tłuszcz spod pieczeni, margaryny twarde, olej palmowy
  • Owoce i warzywa; ziemniaki pieczone, frytki, warzywa lub ryż smażone na niewłaściwym tłuszczu, warzywa solone i konserwowe, chipsy
  • Desery; lody, kremy, budynie na pełnym mleku, sosy na śmietanie lub maśle
  • Wypieki; torty, przemysłowe wyroby cukiernicze (ciastka, paszteciki, babeczki)
  • Wyroby cukiernicze; czekolada, toffi, karmelki, batony kokosowe
  • Orzechy; kokosowe, solone
  • Napoje; czekolada, kawa ze śmietaną
  • Sosy i przyprawy; majonez, sosy i kremy sałatkowe, sosy do mięsa i ryb zawierające tłuszcz

wapń

Zawartość wapnia w 100 gramach wybranych produktów spożywczych

Szproty wędzone (z kręgosłupem) – 1000mg

Sery żółte – 800mg

Migdały – 254mg

Soja całe ziarno -230mg

Rzeżucha – 222mg

Natka pietruszki – 200mg

Orzechy laskowe – 186mg

Fasola – 160mg

 

 

Jarmuż – 155 mg

Jogurt – 150mg

Mleko -120mg

Ser twarogowy – 100mg

Szczypiorek – 100mg

Boćwina – 94mg

Chrzan – 90mg

Czosnek – 85mg

Szpinak – 81mg

Kapusta czerwona – 65mg

Pietruszka korzeń – 63mg

Seler – 60mg

Płatki owsiane – 54mg

Jaja – 50mg

Kapusta biała główka – 46mg

Mąka pszenna z pełnego przemiału – 37mg

Węgorz – 70mg

Śledzie solone – 50mg

Celiakia

Celiakia jest wrodzoną chorobą całego życia. Charakteryzuje się nietolerancją glutenu, którego spożywanie prowadzi do zaniku kosmków jelita cienkiego.

 

 

Gluten jest to białko roślinne można go spotkać w ziarnach pszenicy, żyta, jęczmienia, owsa. Gdy dojdzie już do zaniku kosmków i spłaszczenie śluzówki jelita, może również nastąpić nietolerancja cukru mlecznego (laktozy)-czyli mleka oraz cukru buraczanego (szcharozy).

Kamica żółciowa

Głównym założeniem diety w kamicy żółciowej jest niedopuszczenie do zbytniej aktywności ruchowej dróg żółciowych i pęcherza żółciowego oraz dostarczenie wszystkich niezbędnych składników mineralnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu.

W czasie napadu kolki nie należy  podawać żadnych pokarmów i napojów aby  dodatkowo nie podrażniać dróg żółciowych. Po ustąpieniu ataków kolki można podać słabą herbatę, napar z rumianku lub kompot owocowy. Płyny powinny być ciepłe podawane w małej ilości, by nie powodowały wymiotów. Z pokarmami należy się wstrzymać nawet do 48 godzin.  Gdy już bóle ustąpią można powoli wprowadzić dietę półpłynną oraz suchary. Podać można też lane kluski na białku, chudy twaróg, rozcieńczoną śmietanę i masło. Na końcu podaje się chude gotowane i rozdrobnione mięsa (cielęcinę, drób, ryby) oraz przetarte soki owocowo-warzywne.

Tłuszcz zaczyna się podawać na początku w małych ilościach i stopniowo zwiększać.

Między napadami kolki  stosuje się dietę niskotłuszczową z ograniczeniem błonnika . Ograniczeniu podlegają takie produkty jak: tłuste, smażone mięsa, słonina, smalec, boczek, konserwy mięsne, margaryna śmietana. Natomiast przeciwwskazane są warzywa strączkowe, kapustne oraz owoce kwaśne.

Schemat żywienia powinien być urozmaicony i dostosowany do indywidualnych upodobań pacjenta, uwzględniając zasady diety. Nieraz to pacjent sam wybiera te pokarmy, które toleruje a odstawia te po których ma napady bólu. Należy unikać pokarmów, które powodują silne skurcze pęcherzyka żółciowego. Wyżej wspomniane potrawy tłuste i ciężko strawne, bogate  w błonnik, mocnych kaw, herbat  i alkoholi.

Nie należy jeść zbyt obfitych  posiłków oraz zbyt zimnych i gorących ponieważ może spowodować ból.

U znacznej liczby pacjentów przy kamicy żółciowej może wystąpić  niedowaga dlatego należy ograniczyć kaloryczność.

Białko podaje się w granicy normy tj. około 1g/kg masy ciała (ok. 1/3-1/2) całkowitego zapotrzebowania kalorycznego.

Tłuszcze należy ograniczyć ze względu pobudzenie pęcherzyka żółciowego. Stopień ograniczenia jest indywidualny.

Węglowodany uzupełniają kaloryczność dziennego zapotrzebowania, ale należy ograniczyć podaż błonnika.

 

 

Przy sporządzaniu posiłków powinno się zwrócić uwagę na :

  1. Pokarmy powinny być spożywane zaraz po przyrządzeniu, nie należy je przechowywać na następny dzień
  2. Potrawy powinny być gotowane na parze, pieczone w foli, pergaminie, rękawach. W przygotowaniu ich powinna zużywać się jak naj mniej tłuszczu lub całkowicie  wykluczyć, można też dusić ale starając się nie podlewać zbyt dużo
  3. Przeciwskazane jest używanie zasmażek, można podprawiać zupy i sosy zawiesiną z mąki i wody lub maki i mleka
  4. Potrawy nie mogą być pikantne, mocno doprawione
  5. Warzywa powinny być rozdrobnione i gotowane.

Witamina B1

Witamina B– tiamina

Witamina B1 bierze udział w przemianie węglowodanów oraz warunkuje prawidłowy stan włókien nerwowych.

Niedobór tej witaminy prowadzi do rozwoju choroby beri-beri, objawiającej się zaburzeniami w układzie nerwowym i mięśniowym, oraz upośledza wydzielanie soku żołądkowego, co powoduje zaburzenia w trawieniu i przyswajaniu składników pokarmowych

Tiamina jest witaminą wrażliwą na działanie wysokiej temperatury, w środowisku obojętnym i zasadowym.  Niszczą ją też substancje zawarte w kawie  herbacie. Ze względu na dobrą rozpuszczalność w wodzie podczas gotowania , w znacznym stopniu przechodzi do wywaru. Procesy przemysłowe (pasteryzacja, sterylizacja) powodują duże ubytki, a czasami nawet całkowitej straty . Ginie również pod czas  jełczenia tłuszczy.

 

 

Występuje głównie w produktach pochodzenia roślinnego . Gromadzi  w ziarnach zbóż głównie w warstwie zewnętrznej. Dlatego wymiał i oczyszczanie usuwają część zewnętrzną ziarna i zubaża mąkę w tę witaminę. Dlatego właśnie pieczywo ciemne jest lepszym źródłem tej witaminy niż pieczywo jasne, jak również kasze i ryż niepolerowany. Duże ilości tiaminy zawierają drożdże, ale że nie spożywamy drożdży jako samodzielnego produktu, to ciasta i pieczywo produkowane na drożdżach są bogate. Możemy też znaleźć w suchych nasionach roślin strączkowych jak i w niewielkich ilościach w mięsie głównie w wieprzowinie.

Sztuka przyprawiania

Zasady właściwego postępowania z ziołami i przyprawami.

  • suszone zioła kupować w małych ilościach i przechowywać w pojemniczkach nie przepuszczających światło
  • przyprawy w postaci nasion również kupywać w niedużych ilościach i nie zmielone, przechowywać w szczelnie zamkniętych pojemniczkach
  • świeże zioła zużywać możliwie szybko.jeżeli mamy zamiar dłużej przechowywać świeże zioła, należy umyć je w bardzo zimnej wodzie, osuszyć dokładnie ściereczką i obciąć końce łodyżek. Włożyć zioła do zakręconych słoiczków, wyłożonych uprzednio wilgotną bibułą. Na dnie słoiczka również położyć kawałek namoczonej bibuły. Tak przygotowane zioła można przechowywać w chłodnym miejscu przez 8 do10 dni.

 

  • innym, równie dobrym sposobem zachowania aromatu ziół, jest zalanie ich olejem. W tym celu należy zioła umyć, osuszyć, pokroić niezbyt drobno, włożyć do małych słoiczkó i zalać olejem tłoczonym na zimno o neutralnym smaku lub tłoczoną na zimno oliwą z oliwek; słoiczki zakręcić
  • trzecim sposobem przechowywania ziół jest zamrażanie. Zioła umyć, dobrze osączyć, pokroić lub nie, zapakować w folię aluminiwą i włożyć do zamrażarki. Zamarznięte zioła można łatwo rozgnieść na desce ręką lub wałkiem.
  • przyprawy w postaci nasion rozdrabniać tuż przed użyciem. Można zmielić je w młynku do przypraw lub potłuc w porcelanowym moździerzu. W moździerzu można rozgnieść także owoce jałowca, ziarna pieprzu lub ziela angielskiego, które mają być użyte np. do marynat. Mieszanki przypraw, jak np. indyjską, curry, przygotowuje się również w moździerzu. Moździerz jest przydatny także do przygotowania mieszanek ze świeżych ziół, przeznaczonych do zimnych sosów lub masła ziołowego.
  • przechowywać można również skórki owoców cytrusowych nie Konserwowanych środkiem chemicznym. Owoce cienko obrać. Skórki wysuszyć w przewiewnym miejscu i przechowywać je w szczelnych słoiczkach. W razie potrzeby zmielić w ręcznym młynku do kawy.
  • drugi sposób to skórkę zetrzeć na tarce o drobnych oczkach, wymieszać z miodem i przechowywać w zamkniętych słoiczkach. W ten sposób zakonserwowane skórki można przechowywać bardzo długo.
  • ilość użytych przypraw zależy od indywidualnego smaku. Lepiej jest używać przypraw ostrożnie, dysponująć je później do smaku. Przyprawy powinny podkreślać charakter potrawy, wydobyć własny smak składników, nie zagłuszająć go. Trudno jednoznacznie określić, ile różnych przypraw można użyć do konkretnej potrawy.
  • nie zmielone przyprawy w postaci nasion można gotować w potrawie. zmielone nasiona dodajemy dopiero pod koniec gotowania. Suszone zioła najlepiej jest dodawać do potraw na około 10 minut przed zakończeniem gotowania. W tym czasie zioła rozwiną w pełni swój aromat. Przygotowując zapiekanki i wypieki, dodajemy przyprawy oczewiście na poczontku. Świeże zioła, prawie zawsze, dodajemy do potraw po ugotowaniu. Wyjątek stanowią pęczki ziół, które gotujemyw potrawie i wyjmujemy po ugotowaniu oraz zioła użyte do rosołu lub wywary.
  • świeże zioła należy pokroić drobno tuż przed użyciem. Zioła do sałaty można pokroić troche wcześniej, zalać olejem i użyć dopiero w trakcie przygotowywania sosu do sałaty

Dieta w otyłości

Głównymi przyczynami prowadzącymi do nadwagi jest:

  • długotrwały dodatni bilans energetyczny (więcej dostarczamy energii z pożywieniem, niż nasz organizm potrzebuje), co wiąże się ze złymi nawykami żywieniowymi jak: nadmiar spożywanych posiłków, podjadanie między posiłkami, zmiana pór spożywania posiłków, dieta bogato tłuszczowa, częste spożywanie produktów i napojów wysokoenergetycznych
  • mała aktywność fizyczna
  • choroby

Bez ujemnego bilansu energetycznego (mniejsze dostarczanie energii niż jej wydatkowanie) nie ma mowy o zrzucaniu nadwagi.

Główne metody odchudzania to dieta ubogo energetyczna oraz zwiększona aktywność fizyczna. Nie zaleca się zbyt szybkiego tracenia kilogramów, aby nie było efektów jo-jo.

Celem diety jest redukcja masy ciała, najbliższa należnej masy ciała. Lepszy jest umiarkowany spadek, jeśli on jest długotrwały – przynosi większe korzyści, zwłaszcza tym osobą, u których występują: nadciśnienie, cukrzyca, miażdżyca. Dlatego na pierwszym miejscu, nie jest ważna ilość utraconych kilogramów, ale długotrwałość utrzymania efektu odchudzania. Niebezpiecznym zjawiskiem jest ponowne szybkie tycie po okresie schudnięcia. Wielokrotne przeprowadzane kuracje odchudzające, po których następuje ponowny wzrost masy ciała, powoduje odporność na kolejne odchudzanie.

Odchudzanie powinno się prowadzić przez pewien okres ok 8-9 tygodni, a następnie przez taki sam okres dążyć do utrzymania tej wagi. Po pozytywnym efekcie można podjąć decyzję o dalszym odchudzaniu.